سلام دوست عزیز

بهترین کار پس از ایمان به خدا دوستی با مردم است

اهمیت گل آرایی در رشته باغبانی و مهندسی فضای سبز

 

            درک زبان گلها و همنشینی با آنها از دیر باز تاکنون الهام بخش شعرا وهنرمندان ما بوده و هست . از مظاهر و جلوه های این همنشینی درخانه ها ، گلدانهای شمعدانی ، عطر یاس و گل محمدی و نیز نقش گل و گیاه در فرشها ، نقاشیها و کاشیکاریهای ما می باشد. فرشهای پر از گل کرمان گویای این واقعیت است که هنرمندان ما به درستی نیاز کویر نشینان را به گل و گیاه دریافته بودند و با پر رنگ کردن این نقش ها سعی در جبران بی مهری طبیعت در این مناطق را داشتند.

 گل آرایی                           گل آرایی

            گل آرایی که امروزه یک هنر تزئینی به شمار می آید، به معنای قرار دادن گل ها ، شاخه ها ، برگها و سایر عناصر تزئینی در کنار یکدیگر است . به نظر می رسد که گلها زیبایی خود را آسان عرضه می کنند ولی این زیبایی وقتی در کنار گلهای دیگر به تکامل می رسد که هنر و تکنیک درکنار هم، با عشق به طبیعت آمیخته شده باشند و آنگاه یک دسته گل می تواند بیانگر یک احساس لطیف باشد که هر کدام از اجزای آن به منظور خاصی بکار رفته باشد . لازمه درک هنر گل آرایی و ساخت مجموعه های زیبا ودلنشین علاقه ویژه نسبت به طبیعت می باشد تا بتوان به بهترین نحو زیبایی گلها را نمایان ساخت ، به آنها زندگی بخشید و از آنها آرامش گرفت .

 

تاریخچه :‌

            در میان کهن ترین ظروف کشف شده از مصر ، یونان و ایران ، گلدانها جایگاه ویژه ای دارند و گویای این واقعیت هستند که بشر از دیر باز علاقه داشته گلها را به صورت گروهی و در گلدان و در نزدیکترین فاصله به خود یعنی خانه داشته باشد.

            قبل از قرن ششم میلادی قراردادن گلها و شاخه ها به شکل گروهی و در طرفین محراب معابد بودایی در هند ، چین و ژاپن رواج داشت . اما این ژاپنی ها بودند که اولین بار از حدود قرن ششم میلادی ضمن آموزش الفبای این هنر آموختند که وقتی از بیان یک احساس لطیف عاجز ماندید آن را با گلها بیان کنید . آنها با کلاسیک کردن این هنر و آمیختن آن با انگیزه های فرهنگی خود ، هنر گل آرایی را در تاریخ به نام خود به ثبت رساندند.

            از آنجائیکه ملکه ویکتوریا، پادشاه انگلستان به این هنر اهمیت زیادی می داد در زمان او مدارس زیادی در این کشور به تدریس گل آرایی و آموزش گل کاری پرداختند و به این جهت این هنر در اروپا به نام هنر ویکتوریا شناخته می شود.

            در زمان رنسانس یا تجدید حیات در اروپا ، گل آرایی به عنوان یک هنر واقعی شناخته شده و در قرن بیستم به عنوان بخش جدا نشدنی از پیکره باغبانی، تدریس آن در اکثر دانشگاه های دنیا آغاز شد و اکنون در بعضی از رشته های مربوطه گذراندن واحد های آن اجباری می باشد.

            پس از سالهای بی بار جنگ جهانی دوم،  هنر به سرعت خلاقیت خود را باز یافت و با پیدایش کوبیسم به عنوان فرم هنری جدید که همه چیز را واضح و آشکار و ساده می ساخت، هنر نیز در اروپا دگرگون شد. ژاپنی ها نیز که به طور سنتی از هنر دیگر کشورهای جهان الهام می گرفتند به عنوان آفرینشگرانی نوآور و هنرمندانی سهیم در جامعه هنر جهانی، بیان ویژه خود راعرضه کردند و به جای تقلید با تعبیر گری زبردستانه خویش تمام هنرها ا زجمله گل آرایی را دگرگون ساختند. آنها به راستی دریافته بودند که زیبایی گلها فقط در اوج شکوفایی آنها نیست.

            اما آیا به راستی این ژاپنی ها بودند که برای نخستین بار پیام گلها را درک نموده اند و با احترام به گلها ، این جلوه های آفرینش را با تکنیک و هنر در آمیختند و به صورت مجموعه های پر رمز و راز به جهانیان شناساندند؟

            حافظ شاعر و عارف پرآوازه خاور زمین در صدها سال پیش ، زیبا ترین و کامل ترین گنجینه راز و رمز و زبان گلها را به جهانیان عرضه نمود. قبل و بعد از او نیز شاعران ، نقاشان و طراحان و باغبانهای چیره دست ایران به بهانه های مختلف شکلهای معنوی ، تصویری و طبیعی گلها را از خود به یادگار گذاشتند. نقاشیهای گل مرغ در سده های اخیر احتمالاً با الهام از طبیعت باغهای ایرانی الگو برداری شده و گواه این واقعیت می باشد که گناه کم کاری و رایج نشدن آموزش همگانی استفاده از گلها و نگهداری آنها حتماً برگردن فرهنگ پر بار گذشتگان ما نمی باشد.

 

سبک های گل آرایی :

            گل آرایی درگذرگاه زمان به شیوه های متنوعی ارائه شده است که مهمترین آنها عبارتند از گل آرایی اروپایی ، گل آرایی شرقی یا ژاپنی و گل آرایی مدرن .

 

گل آرائی اروپایی :

            غربیها معمولاً بر روی کمیت و رنگ اجزاء گل آرایی تکیه کرده و توجه خود را بیشتر به زیبایی گلها معطوف می دارند. رعایت اصول هنرهای تزئینی ، استفاده از شکلهای هندسی ، ابتکار و سلیقه نقش های اساسی را درگل آرائی غربی ایفا می کنند.

            شناخت شکل گل ها و برگها درگل آرائی اروپایی حائز اهمیت فراوان است و گلها معمولاً از روی فرم ، رنگ و بافت برای گل آرائی انتخاب می شوند.

            یک گل آرائی هنری باید در چهار چوب اصول گل آرایی یعنی هماهنگی رنگ ها ، بافت ، مرکزیت، تعادل و حرکت اجرا گردد. رعایت اصول بهداشتی گلها و ترکیب آنها به نحوی که آسیبی به عمر و شادابی گلهای دیگر نرساند نیز از ویژگیهای گل آرایی هنر ی و تکنیکی محسوب می شود.

            از ویژگیهای دیگر گل آرایی اروپایی استفاده از شکل های هندسی می باشد که بهره گیری از این اشکال، ظرافت ویژه خود را می طلبد. به این معنا که این اشکال یعنی ، مثلث ، مخروط ، دایره ، بیضی و ........ که برای ساخت اسکلت گل آرایی در نظر گرفته می شوند، نباید در وهله اول نظر بیننده را بخود جلب نمایند. بلکه زیبایی، هماهنگی و حرکت گلها باید چشم را به دنبال خود  بکشاند. بهره گیری از این شکل ها در شروع کار گل آرایی مهم است اما به تدریج که کار پیشرفت میکند ابتکار و قوه تخیل هنرمند گل آرا میتواند طرحهــای تــرکیبی زیبا و گوناگونی بوجود بیاورد که اغلب ترکیبی از اشکال هندسی یا بخشی از آنها می باشند. لیکن رعایت اصول همواره درهر شکلی از کار مد نظر قرار میگیرد. مطلوبترین گل آرایی ، ترکیبی از اصول زیبا شناسانه، انتخاب گلها و ترکیب زیبا شناسانه آنها با رعایت اصول هنر های تزئینی نسبت به محیط می باشد . در یک میز ناهاری خوری، یک اتاق نشیمن و یک سالن کنفرانس ، وقتی یک گل آرایی هنری می درخشد که محیط نیز با پیروی از این اصول تزئین شده باشد یا حتی المقدور ، گل آرایی با شناخت از محیط و رنگ و بافت آنجا اجرا گردد. فراگیری و به کارگیری اصول گل آرایی در مقیاس وسیع تر و با مواد مختلف کاملاً قابل اجرا است و فقط نیاز به تکنیک های گوناگون دارد.

در مقیاس وسیعتر میتوان یک باغچه را در نظر گرفت که این بار مجموعه ای از گلها یا گلدانها به عنوان یک واحد در نظرگرفته می شوند و  میتوان با رعایت هماهنگی رنگ ها ، بافت ، تعادل ، مرکزیت و مخصوصاً حرکت، مجموعه ای اعجاز آمیز را بوجود آورد که در مقیاسی وسیعتر مخاطبان و نظاره گران بیشتری را مجذوب میکند. گاه تکرار یک مجموعه یا یک رنگ می تواند ریتم یک نواخت ایجاد کند و گاه حرکت از مرکز تراکم به سمت پراکندگی با حفظ تعادل و هماهنگی رنگ ها مجموعه ای زیبا و خاطره انگیز را می سازد.

            یک گل آرائی منظم و قرینه شاید برای شروع کار راضی کننده باشد اما یک طرح قرینه با بافت طبیعت سازگاری ندارد. طبیعت همیشه متعادل بوده و هست و یک گل آرایی خوب باید از قرینه کاری، به شدت بپرهیزد تا بتواند سطح کاری خود را ارتقاء دهد.

 درگل آرایی مدرن، گل آرایان از هیچ قاعده و قانون خاصی پیروی نمی کنند . بعضی ها این گل آرایی را با گل آرایی ژاپنی اشتباه می گیرندکه البته گل آرایی ژاپنی حامل فلسفه خاص خود می باشد، اما گل آرایی مدرن حامل تفکرات طراح و مدرن پسند علاقمندان و نوآوری است .

 

گل آرائی ژاپنی :

طراحان ژاپنی برای طراحی باغها و گل آرائی هایشان همیشه سه اصل اساسی را در نظر می گرفتند. این اصول شامل کوچک کردن اندازه ها ، نمادگرایی و به کار گرفتن چشم اندازهای عاریه بودند. همه چیز در طراحی ژاپنی دارای معنایی خاص می باشند. مثلاً گل داوودی نشانه سرور و شادمانی است . گل گوجه سمبل درازی عمر و عالی ترین هدیه روز تولد است . شن سفید نشانی از دریاست. درختان روئیده در فاصله کم را پرچین خدایان می گویند و محلی که در باغها با صخره ها محصور می شود جایگاه خدایان نامیده می شود و قراردادن گلهای کاکتوس و رز ارغوانی درکنار دیواره خاکستری نشانه حزن و اندوه وعزا می باشد.

درهنر گل آرایی ژاپنی یا ایکه بانا سمبل های نمایانگر گذشت زمان اهمیت داشته و توسط دیده آگاه قابل تشخیص هستند. گل آرایی که به نحوی نمایانگر زمان ، فصل و همچنین جریان رشد طبیعی گیاهان مورد استفاده نباشدنمی تواند مقبولیت کسب نماید. سبک گل آرایی ژاپنی بیشتر حالت ترکیب خطوط را دارد و خطوط اصلی گل آرایی ژاپنی سه خط ( سمبل آسمان ، انسان و زمین ) را تشکیل میدهند. در این گل آرایی همان اندازه که بر کامل بودن خطوط تاکید می شود، درک شکلهای مختلف رشد طبیعی گیاهان مورد استفاده در این هنر و عشق به طبیعت درکلیه سطوح متغییر آن مد نظر قرار می گیرد.

اکثر اتاقهای نشیمن در ژاپن شامل محراب کوچکی است که دیواره های آن با شعارها و شعرهای زیبا و معنی دار پوشیده شده است و در طاقچه آن گلدان کوچکی باگلهای فصل قرار دارد که هر بامدادی بانوی خانه با خضوع و خشوع در مقابل محراب زانو می زند و پس از ادای احترام، با هنرمندی تمام گلهای آن را به مناسبت آن روز و یا حالات روحی خود، بنابر اصول گل آرایی ژاپنی جابجا می کند. در ژاپن گل آرایان با زبان لطیف گلها سخن می گویند و برای آنها هیچ چیز مانند گل تسکین دهنده نیست .

ایکه بانا یعنی زندگی بخشیدن به گلها یا وسیعتر از آن زندگی بخشیدن به کانون گرم خانوادگی معنا می شود. شاخه های گل آرائی ژاپنی با اندازه های خاصی درگلدان جای داده می شوند. اما این نسبت ها فقط  در طــول شاخه ها رعایت نمی شود بلکه تزئینات افقی گلها نیز باید یک مثلث را در فضا رسم کنند که بودایی ها این ترکیب خاص را نمایشی از شعله می دانند که هر نوع ناپاکی را زایل می سازد و از طرفی دیگر آن را شبحی از بودا می دانند که درحال نشسته مشغول تفکر و تامل است . تعداد گلها و شاخه ها معمولاً بین 3 تا 11 عدد است که بیشتر نیز ممکن است اما تعداد آنها همیشه فرد است. عدد چهار در نزد  ژاپنی ها به معنای مرگ است و آنها هرگز از این تعداد گل در گل آرایی هایشان استفاده نمی کنند. استفاده از گلهای خشک ، پژمرده ، دانه ها و میوه ها ، پوست و شاخه درختان و یا حتی آهن و شیشه در گل آرایی ژاپنی امری عادی به حساب می آید که صرفنظر از دیدگاه اقتصادی ژاپنی ها برحسب تمایل گل آرا برای بیان منظور خاص خویش در نظر گرفته میشود.

 

اقتصاد و لزوم آموزش گل آرائی :

            باغبانها که با شیره جان خود گلها را می پرورند بعد از چیدن گل از شاخه وظیفه خود را تمام شده می دانند و گل فروشان که به گل فقط به چشم یک کالا می نگرند ، گل آرایی را ابزار ضروری کار خود به حساب نمی آورند. شاید گناه از آنها نباشد که ده ها شاخه گل زیبا را در یک اسفنج پلاستیکی مخصوص گلهــای مصنـــوعی عرضه میکنند و خریداران هم که عدم دوام گل بعد از خرید را به حساب عمر کوتاه آن می گذارند مجالی نمی یابند که از زیبایی و شادابی گلها ، استفاده منطقی را ببرند و از خرید گلهای تازه خودداری می کنند و برای تزئینات و حتی هدایا به سوی گلهای مصنوعی و وارداتی روی می آورند. استفاده از طرحهای یکنواخت و عادت در بکارگیری چند نوع گل و برگ محدود ، وجه تمایزی  برای انتخاب بهتر و متفاوت را در اختیار مصرف کننده قرار نمی دهد و برخی از گونه های گیاهی نظیر بامبو را نیز با خطر انقراض مواجه می سازد.

            آموزش گل آرایی و شناخت فرم گلها و برگها و دوام آنها و ترویج آن علاوه بر ایجاد رقابت در بین فروشندگان گل، برای ارائه بهتر گلهای آرایش شده ، فروش گلهای بریده بدون آرایش را نیز افزایش میدهد.

            بهره گیری از گلهای خشک ، سالهاست که در تزئینات دراز مدت در تمام جهان مورد توجه قرار گرفته است و در ایران نیز هراز چندی موج استفــاده از آن بالا می گیرد که عدم برنامه ریزی و آموزش صحیح گل آرایی و نحوه استفاده از مواد با بافت و رنگ مناسب در کنار یکدیگر و فقدان جذابیت های ویژه زمینه لازم برای ورود گلهای مصنوعی را فراهم می نماید و بخش بزرگی از خریداران گلهای طبیعی ، تازه و خشک را به خود جلب می نماید ، که جا دارد توجه دست اندر کاران در بخش های کشاورزی ، آموزشی و صنعت گل و گیاه را به آن جلب نمود.

            آموزش خشک کردن گلهای پرورشی مازاد و مناسب ، علاوه بر ایجاد یک سرگرمی دلچسب میتواند جلوی هدر رفتن بخشی از گلهای شاخه بریده را بگیرد که با استفاده از آنها درگل آرایی ، با گل خشک میتوان آن را مقرون به صرفه ساخت و بالاخره یک دانشجوی رشته باغبانی که ماهها وقت خود را صرف آموزش شناخت ، رشد و نگهداری یک گل می نماید چرا نباید بداند که چگونه آن را تزئین نماید. مگر هدف نهایی پرورش گلهای زینتی استفاده هر چه بیشتر از زیبایی آنها نمی باشد؟

            اکنون در ژاپن بیش از 200000 استاد و مربی گل آرایی وجود دارد. این هنر علاوه بر دانشگاههای مربوطه در تمام مدارس فنی، حتی به صورت شبانه نیز تدریس می شود. رادیو و تلویزیون نیز هر روز بخشی از برنامه های خود را به آموزش و اخبار گل آرائی اختصاص می دهند.

            درحالی که در برخی از کشورها برای فرار از زندگی ماشینی همه روزه شاهد بر پایی نمایشگاههای هنری با ابزار جدید و ناپایدار ، مثل مجسمه سازی با یخ و نقاشی روی شن های ساحل می باشیم و استادان و هنرمندان مجسمه ساز ، رنگ و بوم و سایر مصنوعات را رها کرده و به سوی یخ و شن برای ارائه آثارشان کشیده می شوند، آیا گل ها بهترین و‌آسانترین ابزار برای هنرمندان ما نمی توانند باشند. امروزه اکثر دولت ها اهمیت برگزاری مستمر نمایشگاه های گل و گیاه را می دانند و همه ساله ضمن برگزاری این نمایشگاهها با معرفی گونه های جدید و پر دوام گل و گیاه و تکنولوژی مربوط به آن ، شیوه های جدید گل آرائی، عرضه و  بسته بندی گلها و گیاهان را برای مناسبت های گوناگون به نمایش می گذارند . هدف از برگزاری چنین نمایشگاههایی جنبه اقتصادی آن حداقل در کوتاه مدت نمی باشد. تبادل تکنولوژی به همراه مسائل معنوی و نیاز افراد جامعه به برقراری هر چه بیشتر ارتباط با طبیعت و فهم و درک زیبائی آفرینش ، در اولویت چنین نمــایشگاهـــایی قرار دارد. البته بازده اقتصادی آن در استمرار چنین حرکت ها و نهادینه شــدن فرهنگ بهره گیری از گلها و گیاهان در دراز مدت خواهد بود و برپایی مستمر نمایشگاههای گل وگیاه برای کشوری که لقب گل و بلبل را با خود دارد دور از انتظار نیست .

           

با تشکر از :  زهره زمردیان

منابع اصلی مورد استفاده :

1- انتشارات سفارت ژاپن ( دانستنیها درمورد گل آرائی ژاپنی ) سال 1374

2- همنشینی با گلها – آموزش گام به گام گل آرایی – زهره زمردیان 1384

3-The complete guid to flower arranging by Diana Brinton.

 

 



تاريخ : ۱۳۸۸/٥/۳ | ٧:٢۳ ‎ق.ظ | نویسنده : سعید رضایی زاده | نظرات ()
.: Weblog Themes By VatanSkin :.